Grandmama

Η σημασία του υγιούς σωματικού βάρους στους ηλικιωμένους

Από τον Δρ. Λάμπρο Β. Μελίστα

PhD, MSc, Κλινικό Διαιτολόγο – Διατροφολόγο, Διδάκτορα Χαροκόπειου Πανεπιστημίου.



Στους ηλικιωμένους το σωματικό βάρος αποτελεί αντικείμενο επαγρύπνησης για δύο βασικούς λόγους. Καταρχάς, οι ηλικιωμένοι, λόγω συχνών διατροφικών ελλείψεων, κοινωνικοοικονομικών συνθηκών ή κάποιας ασθένειας (π.χ. καρκίνος ή γνωστική δυσλειτουργία) μπορούν εύκολα να γίνουν λιποβαρείς (σωματικό βάρος κάτω του φυσιολογικού), να χάσουν απότομα και ανεπιθύμητα βάρος και να είναι υποσιτισμένοι. Από την άλλη πλευρά, το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία, που παρουσιάζει αυξητική τάση στις μεγάλες ηλικίες, επιδεινώνει τα κοινά προβλήματα υγείας αυτών των ηλικιών, όπως οι χρόνιες εκφυλιστικές ασθένειες (καρδιαγγειακά, διαβήτης κλπ.) ή η αρθρίτιδα.

Απώλεια βάρους

Η παθογένεια και η αυξημένη θνησιμότητα στους αδύνατους ηλικιωμένους εμφανίζεται σε όσους έχουν χάσει βάρος ακούσια και πολύ λιγότερο έως καθόλου, σε εκείνους που έχουν σταθερά χαμηλό σωματικό βάρος. Τρεις είναι οι κυριότεροι μηχανισμοί απώλειας βάρους σε ηλικιωμένους: 1) Απίσχναση: εδώ, η ακούσια απώλεια βάρους οφείλεται κυρίως στην κακή πρόσληψη τροφής, η οποία μπορεί να οφείλεται σε ασθένειες (π.χ. καρκίνος, γαστρεντερικές παθήσεις, καρδιοπάθειες), ψυχολογικούς παράγοντες (π.χ. κατάθλιψη) και στην πολυφαρμακία. Πρόκειται για παράγοντες που προκαλούν ένα συνολικό αρνητικό ενεργειακό ισοζύγιο. 2) Καχεξία: πρόκειται για μια ακούσια απώλεια μη λιπώδους μάζας (μυς, όργανα, ιστοί, δέρμα και οστά) που προκαλείται από αυξημένο καταβολισμό παθολογικής φύσης (χαρακτηριστική η καρκινική καχεξία). 3) Σαρκοπενία: είναι η μείωση της σκελετικής μυϊκής μάζας που σχετίζεται με τις αλλαγές στη φυσιολογία των ηλικιωμένων. Κύριο ρόλο στη σαρκοπενία διαδραματίζει η ελαττωμένη σωματική δραστηριότητα, καθώς η έλλειψη άσκησης προκαλεί μυϊκές παθήσεις και, με τον χρόνο, απώλεια μυών. Οι ηλικιωμένοι ασθενείς με ακούσια απώλεια βάρους βρίσκονται σε υψηλότερο κίνδυνο για λοίμωξη, κατάθλιψη και θάνατο. Ωστόσο, η έγκαιρη αναγνώριση, η αξιολόγηση και η θεραπεία της απώλειας βάρους και των θρεπτικών ανεπαρκειών μπορεί να αποτρέψουν τη νοσηρότητα των ηλικιωμένων. 

Παχυσαρκία

Υπάρχουν διάφοροι παράγοντες που συμβάλλουν στην παχυσαρκία στον γηράσκοντα πληθυσμό. Μερικά άτομα ήταν πάντα υπέρβαρα ή παχύσαρκα και έχουν απλώς μεταφέρει αυτά τα επιπλέον κιλά στη μεγαλύτερη ηλικία τους. Από την άλλη, οι βασικότεροι λόγοι που ορισμένοι άνθρωποι καταλήγουν να γίνονται υπέρβαροι ή παχύσαρκοι καθώς μεγαλώνουν είναι η μείωση των θερμιδικών τους αναγκών και της σωματικής τους δραστηριότητας, οι ορμονικές αλλαγές, η κακή διατροφή και η φαρμακευτική αγωγή. Είναι πλέον επιβεβαιωμένο ότι η παχυσαρκία στους ηλικιωμένους αυξάνει τον καρδιομεταβολικό κίνδυνο (σακχαρώδης διαβήτης, καρδιοπάθειες, υπέρταση, κλπ.) και τη σωματική αναπηρία, οδηγεί σε ελάττωση της ποιότητας ζωής, επιδεινώνει τη σεξουαλική δυσλειτουργία και αυξάνει τις διαταραχές του ουροποιητικού συστήματος. Επίσης, σχετίζεται με τη μειωμένη γνωστική λειτουργία, την άνοια και την κατάθλιψη. Η παχυσαρκία έχει, επίσης, αποδειχθεί ότι συσχετίζεται με την επιτάχυνση της διαδικασία της βιολογικής γήρανσης, όπως υποδεικνύεται από τη μεγαλύτερη μείωση του μήκους των τελομερών των χρωμοσωμάτων που προκαλεί. Αν και η ελάττωση του σωματικού βάρους είναι καίρια, στους ηλικιωμένους πρέπει να γίνεται υπό αυστηρές προϋποθέσεις. Ήπια, με έμφαση στην προστασία του ήδη, λόγω ηλικίας, ελαττωμένου μυϊκού ιστού, καθώς και σε συμφωνία με τη, συνήθως σύνθετη, φαρμακευτική αγωγή.