Grandmama

Πολυφαρμακία: Το πρόβλημα της Τρίτης Ηλικίας

Από την Ίριδα Ε. Μελεμενή

MSc Pharmacist, Φαρμακείο Περγαντά



Είναι γνωστό ότι η πιθανότητα για αλληλεπιδράσεις φαρμάκου-φαρμάκου είναι πάντα μια πιθανή συνέπεια της φαρμακευτικής θεραπείας. Επιπλέον, καθώς ο γηριατρικός πληθυσμός συνεχίζει να αυξάνεται, αυξάνεται παράλληλα και η συχνότητα εμφάνισης της πολυφαρμακίας. Τα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω αποτελούν το 21% του πληθυσμού, και καταναλώνουν περίπου το 30% όλων των συνταγογραφούμενων φαρμάκων.

Ενώ η κατάλληλη φαρμακευτική θεραπεία είναι συχνά απαραίτητη για τη συντήρηση και την πρόληψη ασθενειών, η υπερβολική χρήση φαρμάκων μπορεί να οδηγήσει σε ανεπιθύμητες ενέργειες. Η χρήση πολλαπλών φαρμάκων είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη στον ηλικιωμένο πληθυσμό, οδηγώντας σε σύνθετα φαρμακευτικά σχήματα και στον κίνδυνο περαιτέρω επιπλοκών.

Η πολυφαρμακία τυπικά ορίζεται ως η ταυτόχρονη χρήση 5 φαρμάκων από τον ίδιο ασθενή. Ωστόσο, η πολυφαρμακία είναι πιο πολύπλοκη από τον αριθμό των φαρμάκων που λαμβάνει ένας ασθενής. Κλινικά, τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται για την αναγνώριση της πολυφαρμακίας περιλαμβάνουν τα ακόλουθα:

  • Λήψη φαρμάκων χωρίς εμφανή ένδειξη
  • Χρήση θεραπευτικών ισοδύναμων για τη θεραπεία της ίδιας ασθένειας
  • Ταυτόχρονη χρήση αλληλεπιδρώντων φαρμάκων
  • Χρήση ακατάλληλης δόσης
  • Χρήση άλλων φαρμάκων για τη θεραπεία ανεπιθύμητων ενεργειών

Η πολυφαρμακία αυξάνει την πιθανότητα αλληλεπιδράσεων φαρμάκων-φαρμάκων και ασθενειών. Ο ηλικιωμένος πληθυσμός διατρέχει ακόμα μεγαλύτερο κίνδυνο λόγω των φυσιολογικών αλλαγών που συμβαίνουν στον οργανισμό με τη διαδικασία γήρανσης. Αυτές οι φυσιολογικές αλλαγές, ιδιαίτερα η μειωμένη νεφρική και ηπατική λειτουργία, με τη σειρά τους μπορεί να συμβάλλουν σε αλλαγές στη φαρμακοδυναμική και στη φαρμακοκινητική.

Τύποι Πολυφαρμακίας

Θεραπευτική πολυφαρμακία

Αυτός ο τύπος εμφανίζεται όταν τα σχήματα πολλών φαρμάκων παρακολουθούνται προσεκτικά από τους κλινικούς ιατρούς και είναι απαραίτητα για τη θεραπεία των καταστάσεων και για την επίτευξη ενός θεραπευτικού στόχου.

Συναθροιστική Πολυφαρμακία

Αυτός ο τύπος πολυφαρμακίας εμφανίζεται όταν ένα άτομο βιώνει απρόβλεπτες ή ακούσιες ανεπιθύμητες ενέργειες, ενώ είναι σε σχήμα φαρμάκου και δεν παρακολουθείται.

Η κύρια ανησυχία για όλες τις περιπτώσεις πολυφαρμακίας είναι η προοπτική ανεπιθύμητων αντιδράσεων φαρμάκων και σοβαρών αλληλεπιδράσεων φαρμάκων-φαρμάκων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι θεραπευτικά απαραίτητο να χρησιμοποιούνται πολλαπλοί παράγοντες για την αντιμετώπιση ορισμένων καταστάσεων. Είναι ευθύνη και των φαρμακοποιών να αξιολογούν τους ασθενείς με πολλαπλά θεραπευτικά σχήματα και να διατυπώνουν συστάσεις όταν είναι απαραίτητο.

Ο ρόλος του φαρμακοποιού στη διαχείριση της πολυφαρμακίας

Οι φαρμακοποιοί μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση ή την αποφυγή της πολυφαρμακίας με τους εξής τρόπους:

  • Παρακολούθηση των φαρμακευτικών σχημάτων ενός ασθενή
  • Αξιολόγηση των επιδράσεων συνυπάρχοντων ασθενειών
  • Ανασκόπηση πιθανών αλληλεπιδράσεων φαρμάκων-φαρμάκων

Είναι σημαντικό, λοιπόν, να βεβαιωνόμαστε ότι ο ηλικιωμένος παίρνει τα φάρμακά του από έναν φαρμακοποιό που γνωρίζουμε και εμπιστευόμαστε, ο οποίος θα είναι σε θέση να του εξηγήσει λεπτομερώς τη χορηγούμενη θεραπεία. Να τον ενημερώσει δηλαδή με απλά λόγια σχετικά με τη σημασία του φαρμάκου, να τον πληροφορήσει πώς να παίρνει τα φάρμακά του (π.χ. με φαγητό), να τον προειδοποιήσει για τυχόν αλληλεπιδράσεις με προϊόντα που δεν χρειάζονται συνταγογράφηση, να του εξηγήσει τι πρέπει να κάνει σε περίπτωση παράλειψης μιας δόσης, να βεβαιωθεί ότι ο ασθενής είναι ενημερωμένος σχετικά με τις συχνότερες παρενέργειες του φαρμάκου και να τον παροτρύνει να θέσει οποιοδήποτε ερώτημα τον ταλαιπωρεί.

Σημαντικό είναι επίσης κατά την ανανέωση της χορήγησης ενός φαρμάκου ο φαρμακοποιός να μάθει από τον ηλικιωμένο αν η θεραπεία του είχε αποτελεσματικότητα, αν δυσκολεύτηκε να τηρήσει τις οδηγίες λήψης, αν παρέλειψε δόσεις και για ποιους λόγους, κατά πόσο υπήρξαν ή όχι παρενέργειες και αν ειδοποιήθηκε ο γιατρός που τον παρακολουθεί. Η επαναξιολόγηση είναι απαραίτητη ανά τακτά χρονικά διαστήματα, προκειμένου να λαμβάνεται υπόψη η εικόνα του ασθενή και η εξέλιξη της νόσου.