Grandmama

Μα, πώς γίνεται να μην θυμάται;

Από την Ελευθερία Μπερδέκλη

Ψυχολόγο



Όταν έχεις να αντιμετωπίσεις κάποιον που δεν θυμάται τα πράγματα δυσκολεύουν. Η υπομονή και τα νεύρα δοκιμάζονται. Χάνεις την ψυχραιμία σου, κουράζεσαι να λες τα ίδια και τα ίδια ή να επαναλαμβάνεις για δέκατη φορά μια τόσο απλή απάντηση στην επίμονη ερώτηση που ξαναγίνεται, για δέκατη φορά.

Είναι αδιαμφισβήτητο ότι τους αγαπάς και έχεις όλη την καλή διάθεση να επικοινωνήσεις και να τους βοηθήσεις σε ό,τι έχουν ανάγκη. Και το κάνεις γιατί πραγματικά το θέλεις. Αλλά είναι απολύτως φυσιολογικό επίσης, να νιώθεις ότι θα εκραγείς στο άκουσμα των ίδιων ερωτήσεων, αποριών, παρατηρήσεων ή μπροστά σε συζητήσεις που επαναλαμβάνονται, χωρίς να έχει αλλάξει ούτε ένα «και».

Ξέρουν ότι ξεχνάνε

Τα ηλικιωμένα άτομα συνήθως αναγνωρίζουν ότι οι μνημονικές και γνωστικές τους ικανότητες εξασθενούν, και νιώθουν και τα ίδια το πόσο κουραστικό και επίπονο είναι όταν χρειάζεται να ξαναρωτήσουν κάτι για το οποίο μόλις πήραν απάντηση. Το φορτίο γίνεται ακόμα πιο βαρύ στη συνειδητοποίηση ότι ο απέναντι χάνει την ψυχραιμία και την υπομονή του, και οι ίδιοι οι ηλικιωμένοι αυτόματα γίνονται «βάρος». Και τότε όλο και πιο πολύ απομονώνονται, κλείνονται στον εαυτό τους, και μάταια προσπαθούν να «στύψουν» το μυαλό τους για να θυμηθούν μόνοι αυτό που θέλουν. Και όσο αυτό δεν επιτυγχάνεται τόσο οι σκέψεις και τα συναισθήματα επιδεινώνονται. Άκαρπες οι προσπάθειες, κανένα αποτέλεσμα, «χάλασε το μυαλό». Και όλος αυτός ο κύκλος, φαύλος γίνεται και όλο γυρνά.

Πώς να διατηρήσουμε τον ειρμό στη συζήτηση

Η διακοπή της επικοινωνίας δεν είναι λύση σε καμία περίπτωση. Ούτε οι φωνές και οι συνεχείς παρατηρήσεις του τύπου: «τώρα στο είπα, τι δεν καταλαβαίνεις;» καλλιεργούν ένα πρόσφορο έδαφος αλληλεπίδρασης και συνδιαλλαγής. Τίποτα από όλα αυτά δεν βοηθά επί της ουσίας. Αντιθέτως, δημιουργεί όλο και μεγαλύτερο χάσμα. Οι συζητήσεις με τους ηλικιωμένους γενικά χαρακτηρίζονται από έντονες εναλλαγές θεμάτων, και αδυναμία εστίασης προσοχής και συγκέντρωσης σε ένα και μόνο θέμα. Και ενώ η συζήτηση αφορά το λογαριασμό της ΔΕΗ, ξαφνικά η τριανταφυλλιά που μαράθηκε μπαίνει στην κουβέντα και ο έλεγχος της συζήτησης με μαθηματική ακρίβεια χάνεται. Και κάπου εδώ είναι σημαντικό να επιστρατευτεί το χιούμορ ή να δοθεί ο έλεγχος στο ηλικιωμένο άτομο, καθώς ως πιο νέοι έχουμε μεγαλύτερη ικανότητα προσαρμογής και μετατόπισης της προσοχής από ένα θέμα σε ένα άλλο. Σε περιπτώσεις που το θέμα συζήτησης είναι σημαντικό και χρειάζεται να αναλυθεί ή να παρθεί μια σημαντική απόφαση, ας κρατήσουμε εμείς ρυθμό στη συζήτηση, οριοθετώντας και κατευθύνοντας. Δίνοντας χρόνο στο ηλικιωμένο άτομο να ολοκληρώσει αυτό που θέλει, προσπαθούμε να επαναφέρουμε το τρέχον θέμα, δίχως να αφήνουμε μη σχετικές πληροφορίες να μπαίνουν στη συζήτηση, ενώ ταυτόχρονα αποφεύγουμε όσο μπορούμε, επισημάνσεις της αδυναμίας τους.

Post it και χρωματιστά στυλό

Η βραχυπρόθεσμη μνήμη τείνει να εξασθενεί πιο γρήγορα και πιο σημαντικά σε σύγκριση με τη μακρόχρονη με το πέρασμα του χρόνου. Οπότε, όλο και πιο σύνηθες είναι να παρατηρούμε τους ηλικιωμένους να μην θυμούνται που έβαλαν τα κλειδιά τους, πού τους είπαμε ότι θα πάμε το Σαββατοκύριακο, τί πρέπει να αγοράσουν από το σούπερ μάρκετ. Σε αυτήν την περίπτωση, προσπαθούμε να αγνοήσουμε το πόσο γρήγορα έχει ξεχαστεί η πληροφορία που μόλις δόθηκε, εξάλλου δεν έχει καμία σημασία να υπερτονίζεται συνεχώς ποιος έχει ξεχάσει τι. Δοκιμάζουμε να φτιάξουμε συγκεκριμένες θήκες ή σημεία μέσα στο σπίτι που να τοποθετούνται τα βασικά πράγματα όπως κλειδιά ή τηλέφωνο. Χρησιμοποιούμε post-it και έντονα χρώματα για να κρατάμε σημειώσεις σε εμφανή και συγκεκριμένο σημείο μέσα στο σπίτι. Αν κάτι είναι τόσο σημαντικό και φοβόμαστε ότι μπορεί να ξεχαστεί, κάνουμε οι ίδιοι ένα τηλέφωνο υπενθύμισης, ώστε να μειωθούν οι πιθανότητες να πάει κάτι στραβά. Φυσικά, όλα αυτά σε συνδυασμό με ήρεμες, θετικές ενθαρρύνσεις και προτροπές επιτυγχάνουν πιο γρήγορα τα επιθυμητά αποτελέσματα.

Αντιμετωπίζοντας την πρόκληση της τεχνολογίας

Η εκμάθηση νέων, σύγχρονων μέσων που έρχονται να απλουστεύσουν τη ζωή απαιτεί χρόνο και συνεχή εξάσκηση με υπομονή και επιμονή. Σκεφτείτε ότι συσκευές με πολλά κουμπιά, με ξένη ορολογία, ή πολύπλοκη λειτουργία δεν ενδείκνυνται για τους ηλικιωμένους. Για τους νέους, η τεχνολογία αλλάζει και εξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς από μήνα σε μήνα, οι ηλικιωμένοι δεν δύνανται όμως να ακολουθήσουν τους ξέφρενους ρυθμούς. Επίσης, θυμηθείτε ότι δεν βοηθούν καθόλου σχόλια όπως «μα καλά αυτό δεν μπορείς να κάνεις; Είναι τόσο απλό» ή « σε ποια εποχή ζεις;». Η λύση είναι να δίνουμε απλές οδηγίες 3-4 λέξεων και να τις συνοδεύουμε με δικό μας παράδειγμα, καθώς και με ευκαιρίες εξάσκησης από την πλευρά τους. Προσπαθούμε να τους μάθουμε ένα πράγμα τη φορά, και να τεστάρουμε έπειτα από λίγο αν έχει γίνει κατανοητό, πριν φύγουμε ή κληθεί το άτομο να το χειριστεί μόνο του. Σε συσκευές με κουμπιά, χρωματίζουμε τα βασικά κουμπιά ή γράφουμε δίπλα στα ελληνικά τι κάνει το καθένα. Οι ηχητικές υπενθυμίσεις ή ενδείξεις μπορεί επίσης να αποδειχθούν αρκετά βοηθητικές. Σε περιπτώσεις χρήσης πολύπλοκων συσκευών, όπως για παράδειγμα ο υπολογιστής, γράφουμε συνοπτικά τα βήματα που χρειάζεται να γίνουν, ενώ είναι σημαντικό όλοι οι κωδικοί να γράφονται και από εμάς σε κάποιο δικό μας σημειωματάριο ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι πιθανότητες να χαθούν.

Σε κάθε περίπτωση και περίσταση, τόσο σοβαρή όσο και λιγότερο σημαντική, το πιο βασικό είναι να κερδίζεται χρόνος όταν η ψυχραιμία χάνεται. Μια βαθιά ανάσα, μια παύση πριν από κάποια απάντηση είναι περισσότερο βοηθητική από όσο νομίζουμε. Θυμηθείτε ότι οι αγαπημένοι μας ηλικιωμένοι δεν ξεχνούν εσκεμμένα, και ότι δεν ψάχνουμε τον φταίχτη. Τις περισσότερες φορές εκείνοι που βιώνουν περισσότερο στρες από εμάς.