Grandmama

Τα πέντε στάδια του πένθους

από την Άννα Δάλλα

grandmama team



Όπως και πολλά άλλα, συναισθήματα και καταστάσεις, έτσι και το πένθος είναι μέρος της ζωής μας. Θα μας προκαλέσει θλίψη. Είναι βέβαιο. Αλλά αν δεν το βιώσουμε όπως πρέπει, μπορεί να στοιχειώσει τη ζωή μας.

Το πένθος είναι μία αναμενόμενη περίοδος μετά την απώλεια. Μία περίοδος όπου υπάρχουν σκέψεις και συναισθήματα, τα οποία ουσιαστικά μας βοηθούν και μας οδηγούν στο να ξεπεράσουμε τελικά την απώλεια. Οι ειδικοί ξεχωρίζουν τα 5 στάδια του πένθους, που είναι όλα φυσιολογικά και αναμενόμενα. Σίγουρα δεν είναι ευχάριστα και η διαδικασία για να τα βιώσει κανείς, να τα περάσει και να φτάσει στο τέλος της πορείας αυτής, που είναι η αποδοχή της απώλειας, είναι επώδυνη και σκληρή. Είναι όμως απαραίτητο να περάσουμε από τα πέντε αυτά στάδια του πένθους, ώστε να αντιληφθούμε τι έχει συμβεί και να φτάσουμε να το αποδεχτούμε και τελικά να το ξεπεράσουμε.

Βιώνοντας το πένθος

Το πρώτο στάδιο είναι το σοκ και η άρνηση. Για να μπορέσουμε να αντέξουμε την απώλεια, που είναι εξαιρετικά ψυχοφθόρα, προσπαθούμε να μην «περάσουμε» μέσα μας τι ακριβώς έχει συμβεί, οπότε βιώνουμε ένα «μούδιασμα» των συναισθημάτων. Το δεύτερο στάδιο είναι ο θυμός. Ο θυμός απευθύνεται στον θανόντα, αλλά και σε όλα τα πρόσωπα, που σχετίζονταν ή με κάποιον τρόπο εμπλέκονταν με αυτόν. Ο θυμός μπορεί να απευθύνεται στους γιατρούς, στους φροντιστές, στους νοσηλευτές, σε όλους όσοι μπορεί να είχαν ή να μην είχαν την παραμικρή «ευθύνη» για τον θάνατο. Συχνά δεν είναι απίθανο να τα βάζουμε και με τον ίδιο τον Θεό. Ο θυμός όμως είναι εκεί για να μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε ότι ο θάνατος έχει συμβεί πραγματικά και να περάσουμε έτσι στο επόμενο, στο τρίτο στάδιο, που είναι η διαπραγμάτευση. Σε αυτό το στάδιο σκεφτόμαστε πώς θα μπορούσαν τα πράγματα να είχαν γίνει και εξελιχθεί διαφορετικά, τι θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει, πού φταίξαμε, γιατί δεν προλάβαμε, κλπ.. Εδώ, συνυπάρχει πολύ συχνά και το αίσθημα της ενοχής. Όταν ξεπεράσουμε αυτό το στάδιο, έρχεται η θλίψη. Εκεί πια καταλαβαίνουμε ότι η κατάσταση είναι μη αναστρέψιμη. Οι περισσότεροι άνθρωποι φοβόμαστε αυτό ακριβώς το στάδιο, δεν θέλουμε να στεναχωρηθούμε και γι’ αυτό προσπαθούμε να το αποφύγουμε. Αυτό όμως είναι μεγάλο λάθος, γιατί χρειάζεται να περάσουμε από τη θλίψη ώστε να φτάσουμε στο τελευταίο στάδιο του πένθους, που δεν είναι άλλο από την αποδοχή. Εκεί πλέον συνειδητοποιούμε ότι συνέβη ο θάνατος και ότι είναι μία κατάσταση που δεν μπορούμε να αλλάξουμε και ότι πρέπει να μάθουμε να ζούμε με αυτήν.

Πότε ξεπερνιέται η απώλεια;

Συχνά, τα πέντε αυτά στάδια του πένθους συνοδεύονται και από σωματικές αντιδράσεις (π.χ. πονοκέφαλος, αϋπνία, ταχυπαλμίες κ.ά.), που μπορεί να καθιστούν την περίοδο του πένθους ακόμα πιο επώδυνη και δύσκολη. Το για πόσο διάστημα «δικαιούμαστε» να είμαστε στεναχωρημένοι και να πενθούμε είναι κάτι που δεν μπορεί να μετρηθεί ακριβώς. Θεωρητικά, θα πρέπει να πάρουμε τον χρόνο μας να βιώσουμε το πένθος και να αποδεχτούμε τελικά την απώλεια. Θα πρέπει όμως να έχουμε υπόψη μας ότι υπάρχει το δυσλειτουργικό πένθος, που αφορά περιπτώσεις όπου το πένθος και τα συναισθήματα και οι αντιδράσεις που το συνοδεύουν δεν ολοκληρώνονται, αλλά επιμένουν και μας ταλαιπωρούν πολύ, δυσχεραίνοντας την καθημερινότητά μας. Το πόσο είναι αυτό το διάστημα μετά από το οποίο θα χρειαστεί να ζητήσουμε βοήθεια ή θα πρέπει να ανησυχήσουμε ότι το «παρακάναμε» και ότι κάτι δεν πάει καλά, εξαρτάται από πολλά. Από τη σχέση που είχαμε με τον εκλιπόντα, από την προσωπικότητά μας, από το αν είχαμε άλλες παρόμοιες εμπειρίες στο παρελθόν, από το υποστηρικτικό μας περιβάλλον, από τις υπόλοιπες υποχρεώσεις μας, από το πόσο ξαφνική ήταν η απώλεια κ.ά. Σίγουρα πάντως ο πρώτος χρόνος είναι δύσκολος.

Επιστημονική επιμέλεια: Δρ. Ναταλία Κουτρούλη, MSc, Ψυχολόγος υγείας, με εκπαίδευση στη γνωσιακή ψυχοθεραπεία και τη συμβουλευτική, Διευθύντρια στο Κέντρο Εφαρμοσμένης Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής