Grandmama

Η έρευνα για τη νόσο Αλτσχάιμερ είναι τεράστια

από την Άννα Δάλλα

grandmama team



10 ερωτήσεις στον Νικόλαο Σκαρμέα*, αναπληρωτή καθηγητή της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ -1η νευρολογική κλινική- Αιγινήτειο Νοσοκομείο. 

«Χρόνια καλά να μου εύχεστε.» «Να είμαι καλά και να «έχω τα μυαλά μου» λένε συχνά οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας όταν τους ευχόμαστε χρόνια πολλά ή να τα εκατοστίσουν. Και δεν έχουν άδικο. Είναι αρκετά συχνό, καθώς τα χρόνια περνάνε και οι άνθρωποι μεγαλώνουν, να παρατηρούμε ότι οι νοητικές τους ικανότητες φθίνουν, ότι ξεχνάνε, μπερδεύονται, επαναλαμβάνουν τις ίδιες ιστορίες, αποπροσανατολίζονται… Είναι όμως απαραίτητο η άνοια, η οποία δεν ταυτίζεται με το Αλτσχάιμερ, να χτυπήσει και τη δική μας πόρτα; Από τι εξαρτάται αν θα μας απασχολήσει ή όχι και πώς μπορούμε να την αντιμετωπίσουμε αν κάνει την εμφάνισή της;

Έχουμε την εντύπωση ότι η άνοια είναι μία «φυσιολογική» - αναμενόμενη ας πούμε, εξέλιξη για τους περισσότερους ανθρώπους που περνάνε κάποια ηλικία, π.χ. τα 85 ή τα 90 τους χρόνια. Ισχύει αυτό;

Όχι απόλυτα. Υπάρχει όμως σαφής συσχέτιση με την ηλικία καθώς τα ποσοστά διπλασιάζονται για κάθε επιπλέον 5 έτη ηλικίας. Στα 85 με 90 έτη για παράδειγμα το ποσοστό της άνοιας είναι περίπου 40-50%. Ωστόσο, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που δεν αναπτύσσουν άνοια ακόμη και σε μεγαλύτερες ηλικίες.

Από τι εξαρτάται το αν ένας άνθρωπος θα εμφανίσει άνοια ή όχι; Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου δηλαδή;

Οι σίγουροι και ισχυρότεροι παράγοντες κινδύνου είναι η ηλικία και οι γενετικοί. Για όλα τα άλλα υπάρχει αρκετή διχογνωμία και αντικρουόμενες μελέτες.

Ποια είναι η διαφορά της άνοιας από το Αλτσχάιμερ;

Η άνοια, όπως γίνεται προφανές και από την ετυμολογία της λέξης, συνοδεύει τον νου με ένα α στερητικό, μιλά δηλαδή για νοητική δυσλειτουργία (ανεξαρτήτως αιτίας). Το Αλτσχάιμερ είναι μια συγκεκριμένη νόσος του εγκεφάλου, είναι μια από τις αιτίες της άνοιας, η συχνότερη (70% των ανοιών οφείλονται στο Αλτσχάιμερ και οι υπόλοιπες σε άλλες νόσους). Έτσι, χρησιμοποιούμε συχνά τον όρο «άνοια τύπου Αλτσχάιμερ».

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από Αλτσχάιμερ;

Οι γηραιότεροι και όσοι έχουν σχετική κληρονομικότητα.

Πόσο μεγάλο ρόλο παίζει η κληρονομικότητα στο Αλτσχάιμερ;

Στη συχνή μορφή της νόσου που ξεκινά σε μεγαλύτερες ηλικίες, η ύπαρξη 1ου βαθμού συγγενή με άνοια τύπου Αλτσχάιμερ αυξάνει την πιθανότητα να νοσήσει κανείς. Η αύξηση είναι ανάλογη με αυτή που βλέπουμε στις περισσότερες παθήσεις.

Τι μπορούμε να κάνουμε για να κρατήσουμε το μυαλό μας κοφτερό όσο περισσότερο γίνεται;

Υπάρχουν ενδείξεις, αλλά όχι αποδείξεις, ότι ο πιο δραστήριος τρόπος ζωής (κοινωνικά, πνευματικά και σωματικά, με άσκηση δηλαδή), υγιεινή διατροφή και έλεγχο των παραγόντων κινδύνου (υπέρταση, διαβήτης, δυσλιπιδαιμία, παχυσαρκία, κάπνισμα κλπ.) ενδεχομένως να βοηθούν.

Αλτσχάιμερ και συμπτώματα. Ποια πρέπει να μας ανησυχήσουν σχετικά με το ενδεχόμενο της εμφάνισης προβλήματος άνοιας; Τόσο όσον αφορά εμάς, όσο και τους αγαπημένους μας;

Θα πρέπει να μας ανησυχήσουν: η μνημονική απώλεια γεγονότων (για παράδειγμα μια συζήτηση, μια συνάντηση), οι συχνές επαναλήψεις, οι διαταραχές της έκφρασης ή της κατανόησης του λόγου και οι δυσκολίες προσανατολισμού.

Υπάρχει τρόπος να επανέλθει η χαμένη μνήμη ή έστω να ανακοπεί η εξέλιξη της ασθένειας – κατάστασης; Και αν ναι με τι έχει να κάνει; Έγκαιρη διάγνωση του Αλτσχάιμερ; Φάρμακα; Παρέμβαση άλλου είδους;

Αν μιλάμε για άνοια τύπου Αλτσχάιμερ μπορούμε μόνο να επιβραδύνουμε την εξέλιξη, με τη βοήθεια των φαρμάκων, για κάποια χρόνια. Δεν μπορούμε ούτε να επαναφέρουμε ούτε, να σταθεροποιήσουμε την κατάσταση.

Μπορεί να προκληθεί παροδική άνοια και μετά να αντιστραφεί; Για παράδειγμα αφού ένας άνθρωπος μεγάλης ηλικίας κάνει μία επέμβαση με αρκετή ώρα αναισθησίας ή όταν παίρνει βενζοδιαζεπίνες που μπορεί να επηρεάσουν τη μνήμη στους ηλικιωμένους;

Υπάρχουν αναστρέψιμες νοητικές δυσλειτουργίες, κυρίως από ελλείψεις βιταμινών (Β12, φυλλικού οξέος), από διαταραχές λειτουργίας του θυροειδούς, από υδροκέφαλο, από αγγειακά εγκεφαλικά (αν είναι μικρά και δεν συμβούν επιπλέον επεισόδια, κλπ.), από σοβαρή κατάθλιψη, από παρενέργειες φαρμάκων, όπως οι βενζοδιαζεπίνες, τα αντιισταμινικά, ή κάποια αναλγητικά. 

Ξέρουμε ότι γίνεται τεράστια έρευνα σχετικά με τις άνοιες. Υπάρχει αντίστοιχη πρόοδος όσον αφορά στη θεραπεία του Αλτσχάιμερ;

Όχι ακόμη. Έχουν ξεκινήσει τεράστιες μελέτες ανοσοθεραπείας για άνοια τύπου Αλτσχάιμερ. Κάποιες ξεκίνησαν να γίνονται και στην Ελλάδα. Θα δούμε αν θα λειτουργήσουν.

*Ο Νίκος Σκαρμέας έλαβε το πτυχίο Ιατρικής από την Ιατρική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) το 1992. Μεταξύ 1996-2000 ειδικεύτηκε στη Νευρολογία στο Νοσοκομείο του Πανεπιστημίου Columbia στη Νέα Υόρκη. Μεταξύ 2000-2002 εκπαιδεύτηκε (κλινικά και ερευνητικά) στις Άνοιες και Ανώτερες Γνωστικές Λειτουργίες και έλαβε επίσημη εξειδίκευση από την Αμερικανική Ακαδημία Νευρολογίας στους τομείς (α) Behavioural Neurology και (β) Geriatric Neurology. Επίσης, ολοκλήρωσε επιπλέον μεταπτυχιακές σπουδές (Μάστερ) στους τομείς της Βιοστατιστικής, Επιδημιολογίας και Κλινικής Έρευνας στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Columbia και διδακτορικό (PhD) στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Μέχρι το έτος 2011, ο κ. Σκαρμέας κατείχε τη θέση του Αναπληρωτή Καθηγητή Νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο Columbia και στην παρούσα φάση, είναι Αναπληρωτής Καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ -1η νευρολογική κλινική- Αιγινήτειο Νοσοκομείο.