Όταν ένας ηλικιωμένος χρειάζεται βοήθεια, χάνει την ανεξαρτησία
του;

Πόσες και πόσες φορές δεν έχουμε νιώσει, από παιδιά ακόμη, ότι ζητώντας βοήθεια
παραχωρούμε ένα κομμάτι της ελευθερίας μας σε εκείνον από τον οποίο τη ζητάμε;
Ότι μια ευαίσθητη στιγμή μας καθιστά ευάλωτους; Ότι, όταν χρειαζόμαστε κάποιον
δίπλα μας, του δίνουμε άθελά μας χώρο να αποφασίσει για εμάς;
Πώς όμως βιώνεται αυτό το συναίσθημα όταν πρόκειται πλέον για έναν
ηλικιωμένο άνθρωπο; Για τον παππού ή τη γιαγιά μας;

Για πολλούς ηλικιωμένους, η ανάγκη για φροντίδα μπορεί να βιώνεται ως μια
αδύναμη στιγμή. Συχνά απευθύνονται στα παιδιά τους όταν πλέον η ανάγκη έχει
γίνει ορατή και πολλές φορές αυτό συμβαίνει μέσα από ένα ξαφνικό περιστατικό:
ένα παραπάτημα, ένα ξεχασμένο μάτι της κουζίνας, ένα χάπι που δεν πάρθηκε στην
ώρα του.

Όταν ένας άνθρωπος μεγαλύτερης ηλικίας αρχίζει να συνειδητοποιεί ότι δεν είναι
πλέον σε θέση να λειτουργήσει όπως πριν, μπορεί να νιώσει φόβο και ανασφάλεια.
Συχνά υπάρχει άρνηση αποδοχής της κατάστασης και αρκετοί, φοβούμενοι ότι θα
εξαρτηθούν από άλλους, προσπαθούν να διατηρήσουν την αυτονομία τους,
απορρίπτοντας ακόμη και την υποστήριξη που τους προσφέρεται.

Εδώ, όμως, τίθεται ένα καθοριστικό ερώτημα:

Μήπως το πρόβλημα δεν είναι η βοήθεια, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αυτή
προσφέρεται;

Συχνά, η πρόθεση να στηρίξουμε έναν ηλικιωμένο εκφράζεται περισσότερο ως
έλεγχος που αδρανοποιεί, παρά ως μια προσέγγιση που του δίνει χώρο για επιλογή
και συμμετοχή.

Και αυτή είναι μια θεμελιώδης παρατήρηση.

Η ουσιαστική φροντίδα είναι εκείνη που κάνει έναν άνθρωπο μεγαλύτερης ηλικίας
να νιώθει ακόμη ενεργός. Δεν του στερεί την πρωτοβουλία, αλλά του προσφέρει
εναλλακτικές. Είναι η φροντίδα που του θυμίζει ότι οι δικοί του άνθρωποι τον
αγαπούν και νοιάζονται για εκείνον όπως πάντα, απλώς θέλουν το καλύτερο
δυνατό.

Σκέψου τη γιαγιά σου. Τη γυναίκα που για χρόνια μαγείρευε για όλους. Αν άρχιζε να
ξεχνάει, η πρώτη σου αντίδραση ίσως ήταν να της πεις:
«Άσε, θα μαγειρέψω εγώ.»

Με αυτή τη φράση, χωρίς να το καταλάβεις, της αφαιρείς μια δραστηριότητα
χρόνων. Ίσως και κάτι περισσότερο: μια συνήθεια, έναν ρόλο, ένα κομμάτι της
καθημερινότητάς της.
Πώς θα νιώσει;
Σκέψου τώρα μια άλλη προσέγγιση:
«Θέλεις να μαγειρέψουμε μαζί;»
Η διαφορά μοιάζει μικρή. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι τεράστια.
Στη δεύτερη περίπτωση δεν της αφαιρείς τη δραστηριότητα. Της προσφέρεις
παρέα, ασφάλεια και στήριξη, χωρίς να της στερείς τη συμμετοχή.
Η φροντίδα μπορεί να συνυπάρξει με την ανεξαρτησία.

Δεν υπάρχει ένας μόνο τρόπος να φροντίζουμε τους μεγαλύτερους ανθρώπους.
Όταν ο άνθρωπος και ο προσωπικός του χώρος βρίσκονται στο επίκεντρο, η
φροντίδα μπορεί να γίνει ένας τρόπος να διατηρήσουν την ποιότητα ζωής τους,
χωρίς να αισθάνονται ότι χάνουν τον έλεγχο της καθημερινότητάς τους.
Το σημαντικό είναι να μην χαθούν τα θέλω τους και, την ίδια στιγμή, να συνεχίσουν
να έχουν χώρο να επιλέγουν, να συμμετέχουν και να ζουν με τον δικό τους τρόπο.
Και αυτό δεν αφορά μόνο τις πρακτικές ανάγκες.

Ένας ηλικιωμένος μπορεί να χρειάζεται στήριξη ακόμη και όταν δεν υπάρχει κάποιο
εμφανές πρόβλημα. Η ανάγκη για παρέα, μια βόλτα, μια συζήτηση μπορούν επίσης
να αποτελούν μορφές φροντίδας. Γιατί η φροντίδα δεν αφορά μόνο όσα ένας
άνθρωπος δεν μπορεί πλέον να κάνει μόνος του· αφορά και όσα χρειάζεται για να
συνεχίσει να συμμετέχει, να επικοινωνεί και να απολαμβάνει την καθημερινότητά
του.

Και τότε γεννιέται ένα διαφορετικό ερώτημα:

Τι είναι αυτό που πραγματικά χρειάζεται;
Η ανεξαρτησία των ηλικιωμένων δεν σημαίνει ότι πρέπει να τα κάνουν όλα μόνοι
τους. Σημαίνει ότι, ακόμη κι όταν χρειάζονται υποστήριξη, εξακολουθούν να έχουν
επιλογές, επιθυμίες, πρωτοβουλία και χώρο στη δική τους ζωή. Και η ουσιαστική
φροντίδα δεν είναι αυτή που κάνει περισσότερα για έναν άνθρωπο μεγαλύτερης
ηλικίας, αλλά αυτή που του επιτρέπει να συνεχίσει να κάνει όσα αγαπά.
Δεν χάνει την ανεξαρτησία του. Χάνει τη μοναξιά του.